Çiğdem (Crocus) Mahmur Çiçeği

 

Mahmur çiçeği, İtboğan, Marco, Zehirli Çiğdem ya da esas ismiyle Çiğdem. Dünyada bilinen ismi de Crocus.

İlkbaharda en erken çiçeklenen bitkilerden biri, kardelenden hemen sonra çiçek açan çiğdemdir. Soğanlı bitkilerden olan çiğdem süsenle aynı familyadandır. Uzun oval biçimdeki taçyaprakları uca doğru sivrileşir. Yaprakları ince uzun şerit biçimin­dedir ve çoğu kez çiçekler açtıktan sonra çıkar. Çiçekleri parlak sarı, mor, beyaz ya da çizgilidir.


Crocus cinsini oluşturan çiğdemlerin Avru­rinde yetişen 75 kadar türü vardır. Ama çok sevilen bir süs bitkisi olduğu için bugün dünyanın hemen her yerindeki park ve bahçe­lerde yaygın olarak yetiştirilir. Koyu sarı renkli bir boyarmadde elde edilen safran da aynı cinsten bir bitkidir.

Aralarında hiçbir akrabalık olmadığı halde çiğdeme çok benzeyen başka bir bitkiye de, sonbahara doğru çiçek açtığı için güzçiğdemi ya da zehirli olduğu için acıçiğdem (Colchicum autumnale) denir. Oysa bu bitki çiğdem gibi süsengillerden değil, zambakgillerdendir. Toprakaltında gömülü olan acıçiğdemin soğanından yaz sonlarında açık mor renkli bir borucuk toprağı delerek çıkar. Yerden 15 cm kadar yükseldikten sonra bu borunun tepesi dar bir koni gibi açılarak gerçek çiğdeminkine benzeyen, biraz daha irice bir çiçeğe dönüşür. Acıçiğdemin zehirli tohumlarından, özellikle romatizma ağrılarına karşı etkili olan ağrı kesici bir ilaç elde edilir.

‘İstanbul Çiğdemi’ (Crocus olivieri subsp.istanbulensis) de bunlardan biri. Taşdelen ve Ömerli civarlarında rastlanan parlak sarı renkli bu çiğdem dünyada sadece bu bölgede yetişiyor. Eylül ayında açan Kadıköy Acıçiğdemi’nin (Colchicum chalcedonicum) de anavatanını İstanbul olarak seçmiş. 1911 yılında botanikçi Kevork Viçen Aznavur’un keşfedip botanik literatürüne kazandırdığı bu çiğdem türü daha çok İstanbul’un Anadolu yakasında Pendik-Kartal bölgesinde görülüyor. Ayrıca Avrupa yakasındaki Alibeyköy-İkitelli arasında da rastlanıyor. Soğanlı bir bitki olan çiğdemin çiçek tomurcukları ilkbahar ve sonbaharda görülür. Kısa bir sürede çiçek açar ve yaklaşık iki haftalık bir çiçeklenme süresinden sonra yapraklarını tamamen açıp büyümesini sonlandırır. Havaların ısınmaya başladığı aylarda da solup kururlar. Ama bu yok oluş gerçek bir yok oluş değildir; çünkü bitki deposu işlevi gören soğanları sayesinde toprak altında yaşamları bir sonraki seneye kadar uyku halinde devam eder. Çiçekçilerde satılan çiğdem soğanları da işte bu uyku halindeki soğanlardır. Yani bahçenizde veya evinizdeki saksılarda rengârenk çiğdemler yetiştirmeniz mümkün.

Ancak dikkat etmeniz gereken bir husus var. O da sonbaharda açanların haziran ayında diğerlerinin ise yaz sonu veya sonbaharın ilk aylarında dikilmesi gerektiği.

Anadolu’da halk arasında ‘kalkgit’ ‘vargit’ ‘itboğan’ ‘mahmurçiçeği’ gibi çeşitli adlarla anılan çiğdemler birçok yaylaya da ismini vermiştir. Bunların en bilinenlerinden biri Adapazarı il sınırları içinde Elmacık Dağı’nda 1400 metre yükseklikte orman açıklığına kurulmuş görkemli Çiğdem Yaylası’dır. Adından da anlaşılacağı gibi rengârenk çiğdemler bu yayladan hiç eksik olmaz. Kış ve ilkbaharda başta sarı ve mor renkli olan çiğdemler yaylayı kaplarken; sonbaharda pembe leylak renkli çiğdemler donatır etrafı. O kadar sıktırlar ki üzerlerine basmadan yürümek için akla karayı seçersiniz. Yaylacılar için özel anlamı olan bu çiçekler aynı zamanda onların geliş ve gidiş zamanını da belirler.

Latince adı ‘Colchium’ olan çiğdemlerin kırsal alanlarda hayli geniş bir yaşama alanı var. Ancak onlara daha çok kışın son aylarında soğuk ve yüksek yerlerde dağ eteklerinde rastlarız. Narindirler. Ama bakmayın siz onların en ufak bir esintide ‘koptu kopacak’ gibi durmalarına. Soğuğa karşı direnmede sert rüzgârlara karşı dimdik ayakta durmada üstlerine yoktur. Zor yaşam şartlarında varoluşu simgeleyen çiğdemler capcanlı renkleriyle ortama hayat vermek için yaratılmışlardır sanki.


Wikipedia
Çiğdem (Crocus) Mahmur Çiçeği 4.5 5 Özgür Umutlu Mahmur çiçeği, İtboğan, Marco, Zehirli Çiğdem ya da esas ismiyle Çiğdem. Dünyada bilinen ismi de Crocus. İlkbaharda en erken çiçeklenen bitk...


Hiç yorum yok:

Copyright © Yemek Tarifleri ve Hobi. All Rights Reserved